Narodziny łomżyńskiego sportu przypadają na sierpień 1901roku. Jest to niezwykle ważna data dla historii Łomży, wtedy to władze cesarskie wydały zgodę na powstanie organizacji pełniącej funkcję sportową. Zalegalizowano wówczas statut Łomżyńskiego Towarzystwa Wioślarskiego. W statucie tym czytamy: „Łomżyńskie Towarzystwo Wioślarskie ma za zadanie zachęcić miejscową ludność do pływania łodziami wiosłowemi i żaglowemi, przyczynić się w miarę możliwości do ulepszania ich budowy oraz dostarczyć swym członkom i ich rodzinom możliwości spędzania wolnego czasu wygodnie i korzystnie tudzież ułatwić naukę sportu gimnastycznego i jazdy na rowerze” .
Towarzystwo Wioślarskie pełniło doniosłą rolę w utrzymaniu polskości wśród łomżynian, gdyż oprócz sportu zajmowało się również działalnością turystyczną, polityczną i towarzyską. Kilka lat później w 1905 roku powstała sekcja gimnastyczna, którą zorganizował Morweg, instruktor przybyły z Galicji. Zajęcia gimnastyczne odbywały się w lokalu należącym do Towarzystwa Wioślarskiego. Niestety nie trwało to zbyt długo, gdyż gimnastyków zmuszono do opuszczenia sali ćwiczeń, a ich opiekun pod przymusem musiał opuścić miasto. Nie była to ostatnia inicjatywa, gdyż w marcu 1906 roku utworzono w Łomży Towarzystwo Higieniczne, które ponownie utworzyło sekcję gimnastyczną i sekcję wychowawczą. Dwa miesiące później otwarto pierwszy w Łomży ogródek jordanowski przy ul. Bernatowicza. Działalność tego obiektu cieszyła się wielką popularnością. Po pracy i lekcjach przychodzili tam rodzice z dziećmi. Czasami przebywało tu ponad 350 dziewcząt i ponad 250 chłopców. W godzinach rannych z ogródka jordanowskiego korzystało 30 dzieci, których rodzice musieli opłacać jednego rubla miesięcznie. Młodzież starsza, w liczbie 80 osób, ćwiczyła w sekcji gimnastycznej pod kierunkiem Bronisława Górskiego i instruktorki Wielowiejskiej. Po roku przeniesiono ogródek jordanowski na ul. Szosową, w pobliże ogrodu spacerowego. Zimą równie dużą popularnością cieszyło się lodowisko na ul. Rybaki. Organizowano tam zabawy, a nawet zawody łyżwiarskie w szybkiej jeździe na lodzie.
Głośnym wydarzeniem w środowisku sportowym Łomży było rozpoczęcie działalności założonego w lipcu 1906 roku Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Organizacja ta nie spotkała się jednak z przychylnością władz, które nie zgodziły się na wpisanie tej placówki do rejestru stowarzyszeń. Mimo tych trudności jesienią tego roku działaczom „Sokoła” udało się dokonać otwarcia i poświęcenia sali gimnastycznej przy ul. Krótkiej. Obiekt ten uruchomiono w domu Wincentego Iwanickiego. Mimo ograniczeń sekcja „Sokoła” przetrwała do 1907 roku. W tym czasie gimnastykę uprawiało ponad 120 osób pod nadzorem Mariana Dąbrowskiego nauczyciela wychowania fizycznego. W roku 1910 udało się założyć Towarzystwo Rozwoju Fizycznego. Jego celem, mimo piętrzących się trudności, miało być kontynuowanie działań zapoczątkowanych przez sekcję gimnastyczną Towarzystwa Higienicznego, zlikwidowanego przez władze carskie. Kierunek pracy nowej placówki oraz zakres proponowanych ćwiczeń okazał się niezbyt popularny, ponieważ nie odpowiadał oczekiwaniom członków towarzystwa. Niezadowolone osoby, należące do Towarzystwa Rozwoju Fizycznego, a była to głównie młodzież masowo zaczęła go opuszczać. Wkrótce doprowadziło to do rozwiązania towarzystwa.
Ówczesne władze carskie wrogo podchodziły do wszelkich inicjatyw polskich, a w tym i sportowych. Działacze sportowi i młodzież polska wytrwale jednak zabiegali o możliwość uprawiania sportu w polskich stowarzyszeniach, które często były jedyną ostoją ruchu polskiego. Dotyczy to głównie drużyn piłkarskich, które cieszyły się największą popularnością. Pierwszy zespół piłkarski w Łomży o nazwie „Piechur”, powstał już po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku. Drużyna ta składała się głównie z żołnierzy w 33 pułku piechoty. W większości mecze rozgrywane były wiosną, gdyż potem następował wzmożony okres ćwiczeń wojskowych połączonych z wyjazdami na poligony i wymarszami poza jednostkę wojskową. Nazwa drużyny zmieniała się kilkakrotnie. Do 1925 roku zespół rozgrywał spotkania jako 33 pułk, a w 1936 roku przyjął nazwę Wojskowego Klubu Sportowego (WKS). Z czasem w Łomży zaczęły powstawać inne drużyny piłkarskie. W latach 1925- 1927 roku były to zespoły głównie oparte na młodzieży szkolnej. Początkowo rozgrywały one mecze między sobą i z zespołami innych pobliskich miejscowości. Do najbardziej znanych drużyn piłkarskich należały: Żydowski Uczniowski Klub Sportowy, Uczniowski Klub Sportowy i drużyny Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki, oraz Szkoły Mierniczej. Najlepszą drużyną tamtego okresu był „Strzelec” z Łomży, który na osiem odbytych spotkań przegrał tylko jeden mecz z „Makabi” Łomża. Z czasem duża popularność zdobył zespół o nazwie „Skrzacy” z Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. W 1927 powstała drużyna o nazwie „Łomżynianka”. Natomiast rok 1926 możemy uznać za historyczną datę, gdyż oficjalnie został powołany do życia Łomżyński Klub Sportowy (ŁKS). Odgrywał on przez wiele kolejnych lat rolę dominującą wśród innych stowarzyszeń zajmujących się kulturą fizyczną na terenie Łomży. Cieszył się wśród mieszkańców dużą popularnością, gdyż zgromadził na swoim koncie najwięcej sukcesów. Szczególne uznanie zyskała sobie sekcja piłkarska tego klubu, która przez lata dominowała na łomżyńskich boiskach.
Wspomnieć należy także o Koszykówce, której Łomżanie byli wielkimi miłośnikami. Jej początki na terenie naszego miasta przypadają na połowę lat dwudziestych. Najchętniej była uprawiana przez młodzież polską i żydowską uczęszczającą do szkół średnich m.in. Państwowego Studium Nauczycielskiego, Szkoły Mierniczej, Gimnazjum Państwowego i Szkoły Kupiecko - Handlowej. Koszykówka była również bardzo popularna wśród żołnierzy 33 pułku. W 1928 roku stworzono prywatny zespół koszykówki o nazwie „Skra”. Wśród osób, które wystąpiły z tą inicjatywą i działały na rzecz „Skry” to: Mieczysław Prusiński, Jerzy Doda, Tadeusz Wasilewski, Stanisław Myśliński i Henryk Masłowski. Zaopatrzeniem w niezbędny sprzęt do treningów zajmował się Jerzy Doda. Najbardziej emocjonujące mecze „Skra" rozgrywała z Gimnazjalnym Klubem Sportowym, posiadającym równie silny zespół, którego prezesem był Stanisław Jarocki. W tej dyscyplinie sportowej były to dwa najsilniejsze zespoły na terenie Łomży. Dominująca ich pozycja trwała do momentu powstania sekcji koszykówki w Łomżyńskim Klubie Sportowym.
Sport na ziemi łomżyńskiej z biegiem lat stawał się coraz bardziej popularny. Powstały Łomżyński Klub Sportowy skupiał w swoich kręgach miłośników różnych dyscyplin tworząc kolejne sekcje. Mimo ciężkich czasów powojennych, przy zakładach pracy tworzyły się nowe stowarzyszenia sportowe, których przewodnią ideą było przede wszystkim zaangażowanie młodzieży i kształtowanie jej sprawności fizycznej oraz lokalnego patriotyzmu. Ziemia łomżyńska zrodziła wielu wspaniałych sportowców, którzy chętnie dzielili się swoimi doświadczeniami z młodymi pasjonatami aktywnego życia. Również teraz sport scala mieszkańców Łomży, odgrywa doniosłą rolę wychowawczą i ma wpływ na rozwój fizyczny wielu kolejnych pokoleń młodych i starszych mieszkańców Łomży.
Anna Gutowska
Na zdjęciu: reprezentanci Łomżyńskiego Towarzystwa Wioślarskiego. Fot.ze zbiorów Muzeum Północno-Mazowieckiego
